उत्तन ते विरार जोडणाऱ्या महत्त्वाकांक्षी समुद्री पुलाला अखेर पर्यावरण मंत्रालयाचा हिरवा झेंडा मिळाला आहे. हा पूल मुंबई आणि पालघर जिल्ह्याला थेट जोडणार असून, वाहतूक कोंडीत मोठा दिलासा मिळणार आहे. या पुलाला आता फक्त शहरी विकास विभागाची अंतिम मंजुरी मिळणे बाकी आहे. ही मंजुरी मिळाल्यास लवकरच प्रत्यक्ष बांधकामाला सुरुवात होईल, अशी माहिती सूत्रांनी दिली.
हा पूल वसई खाडीवरून जाणार असून, ६ लेनचा असणार आहे. त्यामुळे मुंबई-विरार प्रवासाचा वेळ निम्म्यावर येणार आहे. स्थानिक रहिवाशांसह उद्योग-व्यवसाय क्षेत्राला याचा मोठा फायदा होणार आहे.
हा प्रकल्प मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण (MMRDA) द्वारे राबवला जात असून, त्याची मुख्य लांबी २४.३५ किमी आणि कनेक्टर्ससह एकूण ५५.१२ किमी आहे. हा पूल मुंबई-विरार प्रवासाला सिग्नल-फ्री आणि जलद करेल, पण त्याचे पर्यावरणीय परिणामही गंभीर आहेत. पर्यावरणीय प्रभाव मूल्यमापन (EIA) अहवालानुसार, हा प्रकल्प संवेदनशील पर्यावरणीय क्षेत्रांवर परिणाम करेल, ज्यात मॅंग्रोव वन, वनक्षेत्र आणि समुद्री जीवन यांचा समावेश आहे. तरीही, मंजुरीसह कठोर उपाययोजना सुचवल्या आहेत.
हा पूल वसई खाडी आणि अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावरून जाणार असल्याने, तो CRZ-4 (Coastal Regulation Zone-4) या संवेदनशील समुद्री क्षेत्रात येतो. EIA अहवालानुसार, मुख्य परिणाम खालीलप्रमाणे:
| परिणामाचा प्रकार | प्रभावित क्षेत्र | तपशील |
|---|---|---|
| मॅंग्रोव वनांचा नाश | १५.३९ हेक्टर (कनेक्टर्ससह २२.६८ हेक्टर) | उत्तन कनेक्टरमुळे ८.७१ हेक्टर आणि विरार कनेक्टरमुळे ६.६८ हेक्टर मॅंग्रोव प्रभावित होईल. मॅंग्रोव हे तटीय संरक्षण आणि जैवविविधतेचे महत्त्वाचे घटक आहेत. |
| वनक्षेत्र आणि आरक्षित जंगल | २.५ हेक्टर + २०८.६ हेक्टर खासगी जमीन | तुंगरेश्वर वन्यजीव अभयारण्याच्या इको-सेंसिटिव्ह झोनमध्ये २.५ हेक्टर आरक्षित वन आणि १५.३९ हेक्टर मॅंग्रोव वन प्रभावित होईल. |
| झाडे आणि वनस्पती | ९,०७५ झाडे | यापैकी १,८६८ झाडे तोडली जातील, १,६१२ रोपवली जातील आणि ५,५९५ राखीव ठेवली जातील. |
| समुद्री जीवन आणि जैवविविधता | CRZ-4 क्षेत्रातील ६८.८ लाख चौरस मीटर | मासेमारी उद्योग आणि समुद्री प्राण्यांवर (जसे की पक्षी, मासे) परिणाम होऊ शकतो. बांधकामादरम्यान ध्वनी प्रदूषण आणि पाण्यातील गढूळपणा वाढेल. |
| इतर परिणाम | माती धूप आणि जलद्वेष | ड्रेनेज सिस्टममुळे पाणी साचणे आणि माती धूप होण्याची शक्यता; याशिवाय वीज लाइन आणि पाणी पाइपलाइन विस्थापन. |
मंजुरीच्या अटींनुसार, MMRDA ने पर्यावरण संरक्षणासाठी खालील उपाययोजना जाहीर केल्या आहेत. हे उपक्रम विकास आणि पर्यावरण यांच्यातील संतुलन साधण्यासाठी तयार केले आहेत:
- वनरोपण आणि मॅंग्रोव पुनर्स्थापना: ५२,००० हून अधिक नवीन मॅंग्रोव झाडे १०.८ हेक्टर क्षेत्रात (CRZ बाहेर) लावली जातील. याशिवाय व्यापक वनरोपण कार्यक्रम राबवला जाईल.
- समुद्री जीवन संरक्षण: मरीन लाईफ प्रोटेक्शन झोन्स स्थापन करणे, ज्यात ध्वनी प्रदूषण नियंत्रण आणि मासेमारी क्षेत्रांचे संरक्षण यांचा समावेश.
- इको-सर्वे आणि मॉनिटरिंग: बांधकामादरम्यान पारिस्थितिक सर्वेक्षण आणि नियमित मॉनिटरिंग. उन्नत ड्रेनेज सिस्टमद्वारे जलद्वेष आणि माती धूप रोखणे.
- शाश्वत बांधकाम: स्टील आणि सिमेंटचा वापर करून किनारी संवेदनशीलता लक्षात घेणे. प्रकल्पाची ६३,४२६ कोटी रुपयांची किंमत असून, JICA सारख्या आंतरराष्ट्रीय संस्थांकडून निधी मिळेल.
महाराष्ट्र किनार पट्टा व्यवस्थापन प्राधिकरण (MCZMA) ने जुलै २०२५ मध्ये CRZ मंजुरी दिली होती, जी केंद्रीय मंत्रालयाने अलीकडेच पुष्टी केली. हे उपक्रम मुंबईच्या नाजूक तटीय पर्यावरणाला संरक्षण देत विकासाला चालना देतील, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.
हा पूल मुंबई-दिल्ली एक्सप्रेसवे आणि वाधवान बंदराशी जोडला जाईल, ज्यामुळे आर्थिक विकासाला गती मिळेल.
